De digitale juf/ meester
dinsdag, 21 oktober 2008
Column Gerard Jansen, directeur Almere Kennisstad
Begin deze maand verscheen er in de Volkkrant een kritische column van Aleid Truijens over het lerarentekort en de aanpak daarvan (de twee konijnen van de VO-Raad). Vanzelfsprekend is daarin ook ICT weer kop van jut (konijn nummer één). Het is opvallend dat in de reacties op dit artikel het vooral gaat over konijn nummer twee (de educatieve minor). Ik beperk me hier tot het eerste konijn, het gebruik van ICT in het onderwijs.
De enkeling (in het onderwijs of daarbuiten) die ICT ziet als panacee voor het lerarentekort en veroorzaker van de ellende van het Nieuwe Leren verklaart niet de enorme aversie die er kennelijk is binnen het onderwijs tegen de inzet van ICT in het onderwijsproces. Die aversie wordt treffend geïllustreerd in een artikel in het Nederlands Dagblad van 20 september 2008. Daarin pleit een kinderarts voor het bannen van de computer in de klas totdat leerlingen 16 jaar zijn geworden omdat computers de neurologische rijping en sociale ontwikkeling van kinderen zou beperken. Anderen zien in dit artikel de computer als motivator. Zo ook onderwijsonderzoeker Dr. Jos Zuylen: ‘De computer kan ons helpen om het onderwijs inspirerender te maken’. Kinderen (en jongeren) zien ICT juist bij uitstek als iets sociaals. Zowel via internet zelf als fysiek: lekker samen achter het beeldscherm. ICT maakt het gemakkelijker om samen te werken en je prestaties met anderen te vergelijken.
Waar komt de weerstand tegen het gebruik van ICT (dat is meer dan computers) in het onderwijs vandaan? Ik vermoed omdat er een te zwaar accent is en wordt gelegd op kostenbesparing en te weinig op onderwijskwaliteit. Strikt economisch gezien is het toerusten van leerkrachten en leerlingen met meer ICT een manier om kosten te besparen. Omdat arbeid steeds schaarser en duurder wordt (een besef dat in onderwijsland nog niet goed wil doordringen) is het lonend per werknemer meer kapitaal en technologie te investeren ter vervanging van een deel van deze arbeid. Mensen eruit, machines erin – zo werkt het natuurlijk niet. Leren met moderne media en computers stelt hoge eisen aan instructie en begeleiding. De karikatuur die Aleid Truijens ervan maakt met haar ‘ICT-coach’ is dan ook misplaatst. Er zijn wel minder mensen nodig, vaak zijn er complementaire competenties vereist en de begeleiding kan soms worden gedaan door assistenten in plaats van leerkrachten.
Echter de focus moet komen te liggen op het verhogen van onderwijskwaliteit (tegen tenminste gelijkblijvende kosten). Kinderen kunnen leren via hun eigen leerstijl en in hun eigen tempo. Ze kunnen meer oefenen met wat zij, individueel, moeilijk vinden. De daarvoor benodigde technologie en content is aanwezig en wordt nog verder ontwikkeld. In Almere hebben we de houtje-touwtje technologie achter ons gelaten met de door SARA centraal beheerde servers en breedbandige verbindingen. Maar daarmee is nog niet verzekerd dat er voldoende goede content is die de onderwijsgevenden helpt bij de centrale functie van het onderwijs, de overdracht van kennis. Op die ontwikkeling van content moet zwaarder worden ingezet.
De onderwijssector moet zwaar concurreren met andere sectoren in de samenleving om goed opgeleide mensen aan zich te binden. Een passende beloning en andere goede arbeidsvoorwaarden helpen daarbij. Maar daarmee wordt het lerarentekort niet opgelost. De voorgestelde oplossingen (al dan niet in de vorm van konijnen) raken niet aan wellicht een meer fundamenteel tekort van het hedendaagse onderwijs: gebrek aan voldoende rendement. Het is dan ook verheugend te zien dat er initiatieven zijn om het primaire onderwijs volkomen anders in te richten via het concept van De Sterrenschool en daarmee dit onderwijs op vijfsterren niveau te brengen. Moderne media en e-learning spelen daarbij een belangrijke rol. Almere Kennisstad onderzoekt het draagvlak voor een dergelijke radicaal andere aanpak van het primaire onderwijs in Almere. Dat geldt ook voor het concept van De Netwerkschool voor het voortgezet onderwijs. Dijsselbloem hoeft niet bang te zijn. Dit keer doen we het echt anders.
Almere Kennnisstad neemt deel aan een Europees project genaamd Digital Cities. 
